KOSOVA

Derleyen: Mehmet Keçeci

17.02.2008

Kronoloji

17 Şubat 2008 Bağımsız Kosova’nın İlanı.

 

MÖ 3. binyıl

Balkanların en eski halkı olan İllirlerin Balkanlara yerleşmesi.

6–7. yüzyıllar

Slavların Balkanlara göçleri.

1170

Kosova, Ortaçağ Sırp Devleti’nin bir parçası oldu.

28 Haziran 1389

I. Kosova Savaşı.

1444

II. Kosova Savaşı.

1683

II. Viyana Kuşatması başarısızlıkla neticelendi.

1690

30 bini aşkın Sırp ailesi Kosova’dan göç etti, bölgeye Arnavutlar yerleştirildi.

1737

Kosova’dan komsu ülkelere yeni bir Sırp göçü meydana geldi.

1829

Yunanistan, Edirne Anlaşması ile bağımsızlığını kazandı. Sırbistan otonom bölge oldu.

1877

Kosova vilayetinin teşkili.

1877–1878

Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi).

1878

Ayastefanos ve Berlin Anlaşmalarının imzalanması. Sırbistan, Karadağ ve Romanya’nın bağımsızlıklarının tanınması.

20 Haziran 1878

Prizren Birliği’nin kurulması.

28 Kasım 1912

Arnavutluk bağımsızlığını ilan etti.

1912–1913

I. ve II. Balkan Savaşları.

22 Mart 1913

Londra Sefirler Toplantısı sonucu Arnavutluk’un bağımsızlığı tanındı ve Kosova, Sırbistan’a bağlandı.

1914–1918

I. Dünya Savaşı.

1918

Sırp-Sloven-Hırvat Krallığı’nın kurulması.

1919–20

Versay Barış Konferansı ile Kosova’nın Sırbistan’a bağlanması meşrulaştırıldı.

1929

Sırp-Sloven-Hırvat Krallığı’nda parlamento feshedilerek diktatörlük ilan edildi. Yeni anayasayla devlet Yugoslavya Krallığı’na dönüştürüldü.

1939–1945

II. Dünya Savaşı.

1943–1944

Buyan Konferansı düzenlendi.

Nisan 1945

Kosova, savaş sonrasında yeniden Sırbistan’a bağlandı.

Eylül 1945

Çıkarılan yasayla Kosova-Metohija ili olarak ilan edildi.

29 Kasım 1945

Yugoslavya kuruldu.

1954

Türkiye-Yugoslavya Centilmenlik Anlaşması imzalandı.

Nisan 1963

Kosova’nın özerk statüsü anayasayla en düşük düzeye indirildi.

1966

Yugoslavya Müslümanlarına uzun yıllar devlet terörü uygulayan İçişleri Bakanı Aleksandar Rankoviç, Tito tarafından görevinden alindi.

1968

Kosova’nın statüsünde iyileştirmeler yapıldı. Bölgenin federal yapıya bağlı olduğu belirtildi.

1974

Kosova ve Voyvodina’ya Federasyon’dan ayrılık hakki tanımayan geniş bir özerklik verildi.

4 Mayıs 1980

Tito Slovenya’nın başkenti Ljubljana’daki bir klinikte, 88 yaşında öldü.

1981

Kosova’da Sırp baskıları ardından meydana gelen ayaklanmada 250 kişi hayatını kaybetti.

Aralık 1987

Miloseviç bir iç darbe ile Yugoslavya Komünist Partisi’nin başına geçti.

1989

Miloseviç rejimince özerklikleri ellerinden alınan Kosova ve Voyvodina, sıradan bir Sırp belediyesine dönüştürüldüler.

28 Aralık 1989

Kosova’nın ilk siyasi partisi Kosova Demokratik Ligi (LDK), İbrahim Rugova liderliğinde kuruldu.

2 Temmuz 1990

Kosova’nın bağımsızlığı ilan edildi.

7 Eylül 1990

Kaçınık Anayasası ilan edildi.

Nisan 1992

Bosna-Hersek’te üç buçuk yıl sürecek olan savaş başladı.

27 Nisan 1992

Sırbistan ve Karadağ, yeni (üçüncü) Yugoslavya’yı oluşturdu. Kosovalı Arnavutlara hiçbir hak tanınmadı.

24 Mayıs 1992

İbrahim Rugova Cumhurbaşkanı seçildi.

1993

Kosova Kurtuluş Ordusu’nun kurulusu.

Kasım 1995

Dayton Anlaşması.

28 Şubat 1998

Kosova’da savaş başladı.

15 Ocak 1999

Racak Katliamında 45 Arnavut hunharca katledildi.

5 Şubat 1999

Rambouillet Anlaşması.

28 Ekim 2000

Yerel seçimler yapıldı. Seçimleri Rugova’nin partisi LDK kazandı.

Mayıs 2001

Kosova Anayasa Çerçevesinin imzalanması.

17 Kasım 2001

Parlamento seçimleri yapıldı. Rugova kazandı.

24 Mart 1999

Kosova’da NATO Hava Harekatı başladı.

9 Haziran 1999

NATO Hava Hareketi’nin bitmesiyle Sırp askerleri Kosova’dan çekilmeye başladılar.

1 Nisan 2001

Slobodan Miloseviç, Sırbistan’da yaptığı yolsuzluklar nedeniyle tutuklandı.

Mart 2002

Yugoslavya tarihe karıştı ve daha esnek bir birliktelik öngören Sırbistan-Karadağ Devleti ilan edildi.

Mart 2004

Mitrovitsa olaylarında 31 kişi hayatını kaybederken 500’den fazla insan yaralandı. Olaylar Belgrad, Nis ve Novi Sad’a kadar sıçradı.

23 Ekim 2004

Parlamento seçimleri yapıldı.

Mart 2005

Kosova Başbakanı Ramus Haradinay Savaş Suçları Mahkemesi’nce tutuklandı. Yeni Başbakan Bayram Kosumi oldu.

24 Ekim 2005

Kosova’nın statüsü konulu müzakerelerin başlaması gerektiği yönündeki BM Genel Sekreteri Kofi Annan’ın teklifinin BMGK tarafından kabul edilmesiyle statü görüşmeleri resmen başlamış oldu. Müzakerelerin yöneticiliği eski Finlandiya Cumhurbaşkanı Martti Ahtisaari verildi.

17 Kasım 2005

Kosova parlamentosun bağımsızlıkla ilgili bir karar tasarısını onayladı. Aslında istenen Arnavutların tam bağımsızlığının ilanıydı. Fakat uluslararası toplumun baskıları açıklamanın şeklini değiştirdi. [1]

KİMLİK BİLGİLERİ

Başkent

Priştina (500.000)

Nüfus

2.300.000

Yüzölçümü

10.861 km2

Komşuları

Sırbistan-Karadağ Devleti (Sancak bölgesi), Arnavutluk ve Makedonya

Konumu

Sırbistan ile Karadağ arasında yer almaktadır.

Şehirleri

Prizren, Cakova, Ferizay, İpek, Gilan ve Mitrovitsa

Din

İslam, Hristiyanlık (Katolik, Ortodoks)

Dil

Arnavutça, Sırpça, Boşnakça ve Türkçe

Etnik Durum

Arnavutlar (% 90), Sırp-Karadağlı (% 4) ve Boşnak, Türk, Çingene, Mısırlı (% 6)

Para Birimi

Euro

Dağları

Sharri (Şar), Bjeshket, Nemuna ve Kapaonik

Nehirleri

İbar, Beyaz Drina, Lepenci, Sitnitza ve Binca Morava

Gölleri

Gazivode, Batllava ve Badovc [2]

KOSOVA’NIN TARİHİ

Bağımsızlığını ilan eden Kosova, yaklaşık 500 yıl boyunca Osmanlı yönetiminde kaldı.

Osmanlı İmparatorluğu’nca 1375 yılında fethedilen Kosova’ya yerleşen Türkler, 1877-78 harbinden sonra Osmanlı’nın etkinliğinin azalmasıyla azınlık durumuna düşmeye başladı. Balkan savaşları sonucu (1912-1913) elden çıkan bölgedeki Türkler, krallık (1918) ve komünist Yugoslavya (1945) döneminde üç büyük göç ve katliama uğradı. 1930 yıllarında kamulaştırma reformu altında Türklerin elinden araziler zorla alınarak Sırplara verildi ve Türkler göçe zorlandı. İkincisi ise 1956-60 yılları arasında Türklerden silah toplama kampanyası adı altında büyük eziyet başladı ve bunun sonucu olarak ikinci kez göç yaşandı.

Sırpların bu iki baskısından sonra, 1968-1990 yılları arasında da Türkler, Arnavutların asimilasyon politikasına maruz kaldı. Bütün bunlara rağmen Kosova’da kalan resmi istatistiklere göre 12 bin, gerçekte 20-25 bin Türk, oradaki Türk kültürünü yaşatmayı başardı.

Bir söylenceye göre, 1. Kosova Savaşı (1389) sonrasında savaşta ölen Türk askerlerin kanının bir göl gibi toplanması sonucunda, Ay ve Yıldız’ın bu göl üzerinde yansımasıyla oluştuğu kabul ediliyor.

Tarih kitaplarına göre Osmanlılar, 1389’da Sırplara ve Avrupalı müttefiklerine karşı kazandıkları meşhur Kosova savaşandan sonra bölgeye tamamıyla hâkim oldu ve Kosova vilayeti 1877 yılında teşkil edildi. Halil Rıfat Paşa bölgenin ilk valisi tayin edildi.

Vilayetin merkez sancağı 1879-1893 tarihleri arasında Priştine, 1893 tarihinde itibaren ise Üsküp Şehri oldu. Kosova Vilayeti’nin nüfusu 1893 tarihi itibariyle 847 bin 419’du. Bunun 507 bin 80’i Müslüman, 340 bin 339’ı Hristiyan’dı. Vilayet 1896 yılında 6 sancağa ayrıldı. Bunlar; Üsküp (Merkez) Priştine, Prizren, İpek, Yenipazar ve Taşlıca sancaklaraydı. Vilayette Türk, Arnavut, Boşnak gibi Müslüman unsurlar ve Bulgar, Makedon, Sırp, Rum, Ulah gibi Hristiyan birçok etnik unsur bir arada yaşadı.

Berlin konferansında (1878) Kosova’nın büyük bir kısmı Sırbistan ve Karadağ’a havale edildi. Bu karar, konferanstan önce başlamış olan etnik temizlik hareketini hızlandırdı. Nis, Leskovça ve Topluca gibi Şehirlerin nüfusu Türkiye’ye göç etmeye zorlandı. 22 Mart 1913 yapılan Londra Sefirler Toplantıysa sonucu Arnavutluk’un bağımsızlığı tanınırken Kosova, Sırbistan’a bağlandı.1919-1920 Versay Barış Konferansı ile Kosova’nın Sırbistan’a bağlanması meşrulaştırıldı.

-TITO YUGOSLAVYASI’NDA KOSOVA-

İkinci Dünya Savaşı sarasında İtalya’nın Almanya’ya teslim olması üzerine Tito tarafından kurulan meclisçe Yugoslavya 1945 yılında ilan edildi ve monarşi yıkıldı. Bu olaydan sonra Kosova, Yugoslavya’ya bağlı bir eyalet statüsüne geçti.

Kurulan yeni Yugoslavya Federal Halk Cumhuriyeti’nde yönetimin uyguladığı baskı politikası sonucu yine Müslüman topluluğunun Türkiye’ye göçü devam etti.

Özellikle, Kosova Türklerinin göçü, Sırp yönetimin 1953 yılında silah toplama eylemi sarasında yoğunluk kazandı. O dönemde, Tito Yugoslavyası’nın ikinci adamı konumundaki Aleksandar Rankoviç’in altı cumhuriyet ve iki özerk bölgeden oluşan Yugoslavya’nın Müslüman toplumların yaşadıkları bölgeler olan Bosna-Hersek, Makedonya, Kosova, Karadağ ve Sancak’ta baskıların artması nedeniyle, Türkiye’ye Türk, Boşnak ve Arnavutların göçü daha da hızlandı.

İkinci Dünya Savaşı’nın sonunda kurulan Tito Yugoslavyası’nda da Kurtuluş Savaşı’ndan sonra Türklerin en yoğun yaşadıkları bölgelerde, Kosova ve Batı Makedonya’da (Kalkandelen, Gostivar, Debre) varlıkları kabul edilmedi. Türklerin yoğun ısrarı üzere dönemin Yugoslavya Komünist Partisi, 8 yıllık bir aradan sonra 1951 yılının ilkbaharında Kosova’da da Türklerin varlığını tanıma kararı aldı.

Türklerin resmen tanındığı 1951 yılı, Kosova Türkleri için bir dönüşüm yılı oldu. En önemli merkezlerde anaokullar, ilkokullar, Türk kültür-sanat dernekleri açıldı. Priştine Radyosu’nda Türkçe yayınlar başladı. Kosova’da ancak 300-400 kadar Türk var derken, 1953 yılında yapılan nüfus sayımında Türklerin sayısı 34 bin civarında belirlendi.

Yugoslavya Anayasası’nda değişiklikler yapılarak hazırlanan yeni 1974 Kosova Anayasası’na göre Kosova’da Arnavutça ve Sırpçanın yanı sıra Türklerin yaşadıkları yerlerde Türkçe de resmi dil oldu. Bu anayasal değişiklikler Kosova’nın Sırbistan kontrolünden kurtulması da demekti. 1975 yılında Priştine Üniversitesi kuruldu. Arnavutça ve Sırpça öğretimin yapıldığı üniversite Arnavutların yükseköğrenimi için son derece önemliydi. Zamanla, eğitimli genç Arnavutlar yavaş yavaş yönetimi ele geçiriyordu.

Slobodan Miloseviç yönetimindeki Yugoslavya’da 1989 yılında, 1974 Federal Anayasası’nın güvence altına aldığı Kosova’nın özerklik hakkini iptal etti. Özerkliği alınan Kosova sıradan bir Sırp belediyesine dönüştürüldü. 1990 yılında Yugoslavya’da çok partili düzene geçildi ve ilk seçimler yapıldı. Arnavutlar, seçimleri boykot ederek 2 Temmuz 1990 günü Kaçanik’te Kosova Cumhuriyeti, 7 Eylül 1990 günü de Kaçanik Anayasası’nı ilan ettiler. 1991’de yapılan referandumda halkın yüzde 99,87’si bağımsızlık için oy kullandı ve tek taraflı Kosova’nın bağımsızlığı ilan edildi.

Sırp rejiminin bütün baskılarına rağmen 1992’de Arnavutlar Kosova’da genel seçim düzenledi. Bunun neticesinde Kosova Cumhuriyeti parlamentosu oluştu ve İbrahim Rugova Kosova Cumhuriyeti’nin ilk başkanı seçildi. Kosova’nın bağımsızlığını Arnavutluk tanıdı, Bosna, Hırvatistan ve Slovenya destekledi.

-KOSOVA KURTULUŞ ORDUSU-

Aslında Arnavutların Slavlara karşı direnişi Osmanlıların Balkanlar’dan çıkışıyla birlikte başladı. Bu direniş Birinci ve İkinci Dünya Savaşları sırasında da devam etti.

Gerçek anlamıyla bir özerklik olmasa da komünizmin döneminde Arnavutlara verilen özerkliğin 1989’da Miloseviç rejimi tarafından geri alınmasıyla, Kosova halkına daha önce görülmedik siyasi baskı ve Şiddet arttı ve buna direniş güçlendi.

Bütün bu baskılar sonucunda Arnavutlar Sırplara karşı askeri bir örgüt kurdu. 1993’te Kosova Kurtuluş Ordusu (UÇK) tam bir gizlilik içinde kuruldu. UÇK ilk faaliyetini gazetelere verdiği sert açıklamalarla başlattı ve Sırp polis merkezlerine bombalı saldırılar düzenlemeye başladı.

Kosova’daki gerçek durumu gözetlemek amacıyla, Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGIT) Gözetleme Misyonu 1998 yılında Kosova’da göreve başladı. Reçak’ta 15 Ocak 1999 tarihinde bir grup Arnavut sivilin Sırp güvenlik güçlerince katledilmesi, Eski Yugoslavya Savaş Suçları Mahkemesi tarafından soykırım olarak değerlendirilerek, dünya kamuoyunun Miloseviç rejimine son verilmesi, Kosova halkının kurtarılması yönünde ciddi adım atmasını sağladı.

Fransa’daki Rambouilet Konferansı’nda 5 Şubat 1999’da Sırp ve Arnavut heyetleri arasında anlaşma sağlanamaması sonucu, barışçıl yollar tükendi ve Miloseviç rejimine karşı sıra askeri güç kullanılmasına geldi.

Bu arada, Şiddet eylemleri arttı, Sırp güvenlik güçleri Arnavutlarla birlikte Türk ve Boşnakları da Kosova’dan sürmeye başladı ve yaklaşık 700 bin kişi Kosova’dan kovuldu. Uluslararası topluluğun Miloseviç rejimiyle bir türlü anlaşma sağlayamaması sonucu, BM Güvenlik Konseyinin çıkardığı 1244 sayılı karara dayanarak 24 Mart 1999 günü NATO güçlerinin Sırbistan üzerine hava harekâtı başladı. 78 günlük hava harekâtının sonunda Kumanova’da imzalanan Askeri Teknik İşbirliği Anlaşması ile Sırp güvenlik güçleri Kosova’dan geri çekildi, 10 Haziran 1999 günü NATO güçleri Kosova’ya girdi. Çok kısa bir sure içinde, Kosovalıların büyük bir bölümü evlerine geri dönebildi.

Balkanlar’da Sırbistan, Karadağ, Makedonya ve Arnavutluk devletlerine sınırı olan Kosova, Haziran 1999’dan bu yana Birleşmiş Milletler tarafından yönetiliyor. İlk yerel seçimler 2000 yılında yapılırken, Şimdiye kadar üç yerel ve parlamento seçimi yapıldı.

Son seçimleri eski UÇK komutanlarından Haşim Taçi’nin liderliğindeki Kosova Demokrasi Partisi (PDK) kazanarak, Kosova Demokratik Birliği (LDK) ve Kosova Demokratik Türk Partisi’nin de ortak olduğu koalisyon hükümeti kuruldu.

Baş müzakereci Marti Ahtisaari’nin yönetiminde tam bir yıl süren Belgrad ve Priştine arasında Kosova’nın nihai statüsüyle ilgili müzakerelerde uzlaşma sağlanamadı. Ahtisaari’nin Kosova’ya koşullu bağımsızlık öneren planı, BM Güvenlik Konseyinde Rusya tarafından veto edilince, Temas Grubu tarafında bir yıllık yeni bir müzakere dönemi başladı. Geçen yılın sonunda Temas Grubu da BM Güvenlik Konseyine taraflar arasında uzlaşma yönünde ilerleme sağlanamadığını bildirerek Ahtisaari’nin önerisine destek sundu.

Kosova, 17 Şubat 2008 günü bağımsızlığını ilan etmekle dünyanın en yeni bağımsız ülkesi sıfatını, yine Sırbistan’dan ayrılan Karadağ’dan almış oldu.

Bölgede, 2005 istatistiklerine göre, 2,1 milyonluk nüfusun yüzde 81,6’sı Arnavutlardan oluşuyor. Sırp nüfusunun oranı yüzde 9,9 olurken, kalan bölümü Türkler ve Boşnaklar gibi değişik etnik gruplardan meydana geliyor. Dini yapısına gelince, bölgedeki nüfusun yüzde 91’i Müslüman, yüzde 9’u Hristiyanlardan oluşuyor.

Kosova’da 2006 yılının sonunda çıkarılan resmi diller yasasında Arnavutça, Sırpça ve İngilizce resmi diller olarak kabul edildi. Türklerin zorlamasıyla geçen yıl içinde Priştine, Prizren, Mitroviça ve Gilan belediyeleri Türkçeyi resmi diller arasına aldı. [3]

“Kosovo is a republic — an independent, democratic and sovereign state,” [4]

Kaynaklar/References:

  1. http://kosova.ihh.org.tr/kronoloji.html
  2. http://kosova.ihh.org.tr/kimlikbilgileri.html
  3. http://www.milliyet.com.tr/2008/02/17/son/sondun16.asp
  4. http://www.independent.co.uk/news/world/europe/kosovo-makes-historic-declaration-of-independence-from-serbia-783495.html

İlk Yayın Linki: http://www.hiperteknoloji.org/index.php?option=com_content&task =view&id=335&Itemid=602

Atıflar:

  1. acikarsiv.ankara.edu.tr/browse/5494/6153.pdf‎  

TÜRKİYE CUMHURİYETİ ANKARA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ANTROPOLOJİ (SOSYAL ANTROPOLOJİ) ANABİLİM DALI
‘SAVAŞ ORTAMINDA SUÇLARIN SOSYAL VE ANTROPOLOJİK AÇIDAN İNCELENMESİ’
Doktora Tezi
Veysel KUNT
Ankara-2010

Sayfa: 33