banner

Tarihsel Birikim ve Bilimsel Dil Çalışması

Mehmet Keçeci

22 September 2010

Bilginin tarihsel birikimi ve yayımı konusunda yerli çalışmalar çok olmuştur fakat bir noktadan sonra tıkanmışlardır. (Bireysel zamân problemi ve maddi imkânlar sebebiyle). Şu günlerde Türkiye’de de kurumsallaşma arttığından buna benzer sitelerin kurumlarımızca yapılacağını ümîd etmekteyim. Şu anda Türkler düşünmeye başladılar fakat konuşamıyorlar. Belki de sizler bir dâhisiniz ama bunu ortaya koyma zeminine sahip değilsiniz. Ben gelecekten en azından biraz da olsa ümîdvârım. Ümitsizlik bana göre hiçbir şey yapmayanların felsefesidir. En azından Türkiye’de bilim dilinin Türkçe olmasının seviyesi arttırılmalı. Her kesin bir adım daha atması dileklerimle…

banner

 

Ben dil olarak “İstanbul Esperantosu” “Uluslararası Bilimsel Dil” “International Scientific Language”  çalışmalarını başlattım. Ama belli bir noktadan sonra bireysel çalışma yetersiz kalmaktadır. (Turkish Quotes VI ile ilk örneklerini yayınladım, 2015)

  1. İstanbul Esperantosu I, II: http://mehmetkececi.com/index.php/8-mk/142-istanbul-esperantosu
  2. Türkçenin de Birleşmiş Milletler -BM (UN- Unated Nations) Dili Olması Gerekir. http://mehmetkececi.com/index.php/21-lisan/143-turkish-as-the-language-of-the-un
  3. Gelecekte Klavyelerimize Yeni Harflerin Eklenmesi Kaçınılmazdır.

 

Dünya Dil Ailesi

 

banner

banner

R4k4ml4rl4 0kum4 54n4t6 v3 B3y1n

F1gur3s R34d1ng 4rt 4nd th3 Br41n

M3hm3t K3ç3c1

oa.io.uoiu

rakamlar_ve_kelimeler

B3n1m 4d6m M3hm3t’t1r.

Bu y4z6y6 0kuy4b1l1y0r54n6z b3yn1n1z1n n0rm4l ç4l6şt6ğ6nd4n 3m1n 0l4b1l1r51n1z.

B3yn1m1z 4yn6 4nd4 h3m y4z6l4r6 h3m d3 r3nkl3r1 g9r8r. 3ğ3r 54d3c3 b1r1n1 g9r8y0r54 b3yn1n1zd3 b1r 50run v4r d3m3kt1r.

Bu y4z6 b4n4 41tt1r. H3rh4ng1 b1r y3rd3n 4l6nt6 d3ğ1ld1r.

 

Not: Okuyamıyorsanız aşağıdaki rakanları harflerle değiştiriniz.

banner

o, O=0

i, İ=1

u, U=2

e, E=3

a, A=4

s, S=5

ı, I=6

t, T=7

ü,Ü=8

ö, Ö=9

 

Rakamlarla Okuma Sanatı ve Beyin

Mehmet Keçeci

04.10.2012

Benim adım Mehmet’tir.

Bu yazıyı okuyabiliyorsanız beyninizin normal çalıştığından emin olabilirsiniz.

Beynimiz aynı anda hem yazıları hem de renkleri görür. Eğer sadece birini görüyorsa beyninizde bir sorun var demektir.

Bu yazı bana aittir. Herhangi bir yerden alıntı değildir.

rakamlar_ve_kelimeler

banner

banner

Bir Tartışma Stratejisi Olarak “Son Sözü” Söyleme Sanatı

A Debate/Discussion Strategy as “The Last Word” Telling Art

Mehmet Keçeci

29.09.2012

…Güzel/Hoş/Tayyib bir söz/kelime, güzel bir ağaç (şecere) gibidir… [1]

Hitâbet, belâgat (meânî, beyan, bedî), retorik sanatı, az sözle çok şey anlatma, beliğ konuşma bizler için ne kadar önemlidir?

Bir tartışmada “Son Söz”/”The Last Word/TLW” ne kadar önemlidir?

Her zaman son söz söylenmesi gerekir mi?

Son söz karşı tarafa bırakılırsa ne olur?

Son sözde “Sizin görüşünüz doğrudur, siz haklısınız, sizin düşünceniz benimkinden daha da güzel” gibi sözler söylersek ne olur?

Tartışmalarda her zaman kazanmak mı önemlidir yoksa doğru, haklı olmak mı?

Dinleyicilere haklı olduğumuzu gösterip karşı taraftakine ise kazanma hissini tattırdığımızda acaba kim kazanmış olur?

Sözlerimizde edebi unsurları (mecaz, kinaye, istiare, teşbih, i’caz, itnab, müsavat) ne kadar kullanmamız gerekir?

Söz Ola Kese Savaşı

Keleci bilen kişinin yüzünü ağ ede bir söz
Sözü pişirip diyenin işini sağ ede bir söz

Söz ola kese savaşı söz ola bitire başı
Söz ola ağılı aşı bal ile yağ ede bir söz

Kelecilerin pişirgil yaramazını şeşirgil
Sözün us ile düşürgil dimegil çağ ede bir söz

Gel ahî ey şehriyâri sözümüzü dinle bâri
Hezâr gevher ü dinârı kara taprağ ede bir söz

Kişi bile söz demini demeye sözün kemini
Bu cihân cehennemini sekiz uçmağ ede bir söz

Yürü yürü yolun ile gâfil olma bilin ile
Key sakın ki dilin ile cânına dağ ede bir söz

Yûnus imdi söz yatından söyle sözü gayetinden
Key sakın o şeh katından seni ırağ ede bir söz

Yûnus Emre (rha.) [2]

(Ağulu: Zehirli, Dem: Etki, Kem: Fena, değersiz, Yat: Usul, yol yordam)

Sözü bilen kişinin, yüzünü ak ede bir söz
Sözü pişirip diyenin işini sağ ede bir söz
Söz ola kese savaşı, söz ola kestire başı
Söz ola ağulu aşı, yağ ile bal ede bir söz

Kişi bile söz demini, Demeye sözün kemini
Bu cihan cehennemini, Sekiz cennet ede bir söz
Yunus şimdi söz yatından, söyle sözü gayetinden
Pek sakın o sah katından, Seni ırak ede bir söz

İlk söz ile son söz arasında bir fark varmıdır?

Science says the first word on everything, and the last word on nothing. Victor Hugo

(Bilim her şeyde ilk kelimeyi/sözcüğü söyler fakat son sözcük hakkında hiçbir şey söylemez.)

Science is first of all about discovery (the first word on everything). But the more science knows, the more it realizes what it doesn’t know (the last word on nothing). Curiosity and humility: the human condition. (Merak ve tevazu: İnsanlık hali/durumu)

banner

Tartışma esnasında ilk ve son sözümüzün dışında diğer söz ve halimizin, tavırlarımızın önemi nedir?

Olgunluk, bilgelik, şahsiyet, karakter açısından tartışma ve tartışma stratejisinin önemi nedir?

526 Muhaç Meydan Muharebesi sonucu İbrahim Paşanın saraya 3 heykel (Herkül, Apollon ve Diyana) getirmesi üzerine Kanuni Sultan dönemi kâtiplerinden Firgani’nin söylediği şiir

Dü İbrâhîm âmed be-dâr-ı cihân
Yekî büt şiken şûd yekî büt nişân

Firgani ~1500/Trabzon-1532 [3]

“Dünyaya iki İbrahim geldi. Biri peygamberdi ve putları devirdi. Diğeri ise bizim İbrahim Paşa oldu, ama o da aksine gelip yine put dikti.”

 

Bu şiirinden sonra 1932’de idam edilmiştir.

İdama mahkûm olan birinin son sözü ne kadar önemlidir?

Bir hastanın veya sekerat haline gelmiş yani ölüm anına gelmiş birinin son sözü neyi ifade eder?

Bu kişi sizin elinizi tutmuş ve size bir sır, bir rica, bir emanet bırakmışsa bu sizin için ne ifade eder?

Seven bir kişinin son sözü bir anlam ifade eder mi?

Tartışmada bilimsel, duygusal, hüzünlü, komik, etkileyici, kızdırıcı, nefret ettirici, yumuşak, güzel sözün en güzeli gibi sözlerin önemi nedir?

Ona yumuşak söz söyleyin. Belki o, anlar/tezekkür eder/öğüt alır/aklını başına alır… [4]

…Sözün en güzelini söylesinler… [5]

Karşı tarafa saygıda kusur etmemenin önemi nedir?

Ciddî, samîmî, gösterişten uzak bir hitâbet örneği vermenin önemi nedir?

Siz hiç son sözünüzün ne olması gerektiğinizi düşündünüz mü?

Fakîrun küllü zî-hırsın ganiyyün küllü men yaknâ
Hüdâ ayırmasın bir kimseyi hergiz kanâatden

Erzurumlu Hâzık Mehmed (Erzurumlu İbrâhîm Hakkı (rha.)’nın Farsça hocası)

(Bütün hırslılar fakir ve bütün kanaat sahipleri zengindir. Allah bir kimseyi kanaat yoksulu etmesin.) [6]

Şiirsel bir dil kullanmanın önmi var mıdır yoksa herkesin anlayacağı dili mi tercih etmek gerekir?

Dinleyicinin seviyesini belirlemek ve ona göre konuşmanın önemi nedir?

Kaynaklar/References:

  1. Kur’ân-ı Kerîm, İbrâhîm Sûresi, Âyet: 14/24.
  2. http://www.yunusemre.gov.tr/index.php/tr/s5-flex-menu-1121/sample-menu/soez-ola-kese-savas
  3. http://tarihvemedeniyet.org/2011/02/idam-ettiren-siir/
  4. Kur’ân-ı Kerîm, Tâhâ Sûresi, Âyet: 20/44.
  5. Kur’ân-ı Kerîm, İsrâ Sûresi, Âyet: 17/53.
  6. http://www.hayatiinanc.com/damlalar/orada-burada/
banner

banner

Boğaziçi ile Oxford Veya Öküz Geçidi

Bosphoros with Oxford or Ford of the Cow

Mehmet Keçeci

12.09.2011

İstanbul Boğazı (İstanbul Strait, Bosphoros), Boğaziçi=Bosphoros şeklinde çeviriler sıkça karşınıza çıkmaktadırlar. Fakat bu çevirilerin hiç kökenine indiniz mi? Biraz inceleyelim.

Anlamları

  1. İstanbul Boğazı (Bosphoros, Bosporos, Βόσπορος, Vosporos) [1, 5, 6] Yunanca bir kelime olan bous (βους: ox, bull, bullock, cow, öküz çoğulu: oxen, kine, cattle, öküzler) [2, 7] öküz anlamındadır ve poros (πορος: means of passing a river, ford, ferry, nehri geçmek, geçit, nehirde taşıma anlamlarına gelmekltedir) [3, 8] buradanda görüldüğü gibi anlamı “öküz geçidi” olur.

  2. Oxford ise “ox-ford” veya daha açık yazmak gerekirse yine eski Yunancadan geçit anlamına gelen “passage” veya “strait is porthmos” (πορθμός) [4, 9]’un anlamı ise “oxen passageox=oxen=öküz anlamında olduğundan burası “öküz geçidi” anlamına gelir.

  3. İstanbul Boğazı (Bosphoros, Bosporos, Βόσπορος) = BousPoros = OxFord = Oxford = Öküz Geçidi

  4. İstanbul Boğazı’nın yine bir Trakya (Thracian) kökenli olan Phôsphoros (Φωσφόρος) kelimesinden gelme ihtimalide vardır. O zaman bunun anlamı “Işık-Taşıyan/Light-Bearing” olmaktadır.

  5. Her iki kaynağında efsanelere (legend) dayanan bir kökeni vardır. Bana bu efsaneler saçma geldiklerinden burada değinmeyeceğim. Benim için mitler (mythe), mitoslar (mythos, Mythus, (ritüel/ayinsel, orijin, etiolojik, kült/cult/kult, prestij, eskatalogya)), masallar (märchen), efsaneler, öyküler (folkstory), destanlar (sage, saga, epos, epopee), yerine kaynağı, anlamı ve oluş şekilleri, içerikleri akla, mantığa, bilimsel çalışmalara veya doğruluğu kabul gören kaynaklı inançlara dayananları her zaman tercih ederim. Bunların bir kısmında topluma nasihat edici, görevlerini yapmaları, ortak paylaştıkları değerleri hatırlatıcı yönünde birçok içeriklerin bulunmuş olması dahi içerik olarak bilimsel gerçekliği içermediklerinden bunları doğru gibi anlatmanın benim açımdan gereği yoktur. Fakat diğer yönlerinin eğitici olması yönünden değerlendirilmesine de karşı değilim.

Not: Oxford üniversitesinin logosunda latince “Dominus Illuminatio Mea”, “Rab benim ışığımdır.”, “The Lord is my light.” (Zebur 27:1/Psalm 27) [10, 11] yazılıdır.

oxford

banner

http://www.ox.ac.uk

Kaynaklar/References

  1. Βόσπορος at Henry George Liddell, Robert Scott, 1940, A Greek-English Lexicon.

  2. βους at Henry George Liddell, Robert Scott, 1940, A Greek-English Lexicon.

  3. πόρος at Henry George Liddell, Robert Scott, 1940, A Greek-English Lexicon.

  4. πορθμός at Henry George Liddell, Robert Scott, 1940, A Greek-English Lexicon.

  5. http://en.wikipedia.org/wiki/Bosphorus

  6. http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2320416&redirect=true (Link removed-Link Kaldırılmış)

  7. http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0058%3Aentry%3D%236529&redirect=true (Link removed-Link Kaldırılmış)

  8. http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2385808&redirect=true (Link removed-Link Kaldırılmış)

  9. http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3D%2385757&redirect=true (Link removed-Link Kaldırılmış)

  10. http://www.ox.ac.uk/about_the_university/introducing_oxford/oxford_faq/#qwhat_does_the_universitys_motto_dominus_illuminatio_mea_mean
  11. http://www.ox.ac.uk/about_the_university/introducing_oxford/oxford_faq/

Not:

Πορθμός: “passage” veya “strait is porthmos” (πορθμός)

Πορθμός

 

Hertford: Geyik geçidi, geyik taşımacılığı anlamlarına gelir.

hertford

http://www.hertford.ox.ac.uk/

banner

banner

Türkçe, Japonca ve Korece Arasındaki Benzerlikler

(Altay Dil Grubu)

Derleyen: Mehmet Keçeci
11.06.2011

banner
  1.     Türkçe ile Korece ve Japonca dil bilgisel olarak, cümle yapıları ve kelime yapılarında büyük benzerlikler gösterirler. Ancak kelimelerin kökleri ve anlamları durumunda bu tür benzerlikler bulmak pek mümkün değildir. Ben bunun sebebinin başka kültürler arasında özellikle Çin kültürü etkisinde kalarak kullandıkları kelimeleri unutmuşlar fakat gramer yapısı devam etmeyi sürdürmüştür. Japonlar ortalama 30 sene önce Altaylardan ayrıldığını düşünürse bununda normal olduğu anlaşılır. Ama benzerlerini bulunacağı kanısındayım. Bunun için dillerin tarihsel dönüşümünü de bilmek gerekir. Korece ve Japoncada kullanılan kelimeler birbirlerine yakın olmasa da her iki dil de yazılarında Çin karakterlerini kullanmaları nedeniyle Çinceden çok fazla etkilenmişlerdir. Her iki dilde de toplam kelime hazinesinin yaklaşık %50-60 kadarının Çince kökenli kelimelerle ilişkili olduğu düşünülmektedir. Bu da Korece ve Japoncada, Çinceden kaynaklanan benzer kelimelerin var olması sonucunu ortaya çıkarmıştır. Fakat dil karşılaştırmalarında sık sık yapılan hatalardan biride günümüz konuşulan dil ile kıyaslamak gibi. Örneğin Türkçede kullandığımız “akşam” kelimesi aslında bize Soğdakçadan geçmiştir. Dillerin kökenini araştırmadan günümüzün ifadeleri ile karşılaştırmak bize birçok hata verecektir. Çinde kurulan ilk devlet Türklere aittir ve onların Çin kültürünede etkileri ayrıca araştırılması gerekir.
  2.     Bu üç dilde de cümle benzer şekilde kurulur; yani özne, fail başta ve yüklem sonda yer alır.
  3.     Ayrıca sözcüklerin sonlarına ekler getirilerek anlam farklılıkları oluşturulabilir.
  4.     Sözcüklerde cinsiyet yoktur.
  5.     İsim ve sıfat tamlamalarında, tamlayan önce, tamlanan sonra yazılır.
  6.     Her üç dilde de değişik saygı düzeylerinde konuşma biçimlerinin varlığıdır.

Daha fazla bilgi almak isteyenler:

Korece – Türkçe – Japonca

banner