Koçlar Mahallesi Tarihi Çeşme Yazıtı

Koçlar Mahallesi Tarihi Çeşme Yazıtı

Mehmet Keçeci

25.05.2013

Koçlar Çeşmesi 2

Koçlar Mahallesindeki Tarihi Çeşme Yazıtı 1233 (1818/1819) [1]

Tatlar Köyü/Gerede/Bolu/Türkiye

Osmanlıcası:

Sâhibül-Hayrât u vel-Hasenât

(Hayr ve güzelliklerin sahibi)

Halil Ağa-oğlu (Ağaoğlu) Ahmed Ağanın Hayrâtıdır. Sene 1233.

(Halil Ağa-oğlu Ahmed Ağanın Hayrâtıdır. Sene 1818/1819)

Halil Ağa-oğlu Ahmed 1844 Temettu Defterinde Gerede Kâbiller Mahallesine kayıtlı bir kişi mevcuttur. Bu çeşmeye göre köyün kuruluşu (Osmanlıda Koçlar Köyü/Karyesi olarak geçmektedir. Daha sonra “Tatlar maa Koçlar” diye Tatlar Köyüne bağlanmış daha da sonra mahalle olmuştur.) 1818/1819 yıllarını göstermektedir. Fakat Koçlar 1844 Temettü Defterinde [2] değilde 1896 Temettü Defterinde mevcut olması ilginçtir. Ben 1859’a kadar kayıtlarda var olmasına rağmen tam kuruluşu ve ayrıntılarını çözebilmiş değilim. Temettü Defterinde var olan diğer Halil Ağa-oğlulları arasındaki ilişki nedir bilemiyorum (Kâbiller, Samat, Yukarı Ovacık, Aktaş Kurtlar).

Koç, Koçum, Koçlar ifadeleri Türklerin çok kullandığı yiğit, efendi, dürüst, kuvvetli insanlar (sağlıklı, gürbüz genç erkek [3]) için kullandıkları ifadelerden birisidir. Koçum benim, koç gibi, koç kurban etmek, bayram koçu gibi vs.

Koç: Kutlu Hayvan.
Eşdeğer: Goç, Koçkar, Goçkor, Koçkor, Koçak, Kucak, Kosak, Koskar
Moğolca: Huç, Husa, Huça, Kuca, Guca
Erkek koyun. Türklerde gücün simgesidir. Ak Koyun ve Kara Koyun olmak üzere iki zıtlığı temsil eder. Akkoyunlu Devleti, Karakoyunlu devleti gibi devlet adları bir hanedan adı olmaktan ziyade bu anlayışın bir sonucudur. Koç (Koçun) ve Koy (Koyun) olarak eril ve dişil biçimde anılır.
Koç: (Koc/Koç). Erkek koyun demektir. Ayrıca savaşçılık ve güç gibi anlamlar içerir. (Yansı: Koyun)

Koca: (Koc/Koç). Yaşlı, görmüş geçirmiş demektir. Kocamak yaşlanmak anlamına gelir. (Karşıt: Karı)

Koca: Bilge Adam.
Eşdeğer: Hoca
İnsanlara yol gösteren, bilgelik ve hikmet sahibi kişilerdir. Farsça anlam benzeşimi ve Türkçe’nin yapısını da uygun olan ses değişimi ile “Hoca” haline gelmiştir. Örneğin Nasreddin Hoca. Karı-Koca tabirindeki her iki kelimede yaşlılık ve tecrübe içerir. Karımak ve Kocamak fiilleri ihtiyarlamak demektir. Ozan kelimesiyle aynı kökten gelen Ozon’un ise yaşlı/bilge anlamına gelmesi önemli bir ayrıntıdır. [4, 5]

Tatlar kelimesinin çözümlemesi için [6] bakınız. Tatlar Köyü 1071 Malazgit Zaferi sonucu 1074 ve sonrası yıllarında Geredeye gelen Türkler tarafından kurulan bir köydür. Keçi Kalesi ve Bolu’nun fethi daha sonraki yıllarda gerçekleşmiştir. Selçuklu (Selçuklu devletinin 21 sancak beyliğinden birisidir), Gerede Beyliği, Osmanlı, Türkiye tarihine sahiptir.

Not: 1844 sayımından sonra bir çok küçük köyler ya birleştirilmiş yada diğer köylerin içerisine dahil edilmiştir. Burada adı geçmeyen köyler başka yerden değil yine Gerede’den oluşan küçük köylerden oluşmaktadırlar. Bu 1844’te Ankara civarında gerçekleşen 8 şiddetindeki depremin etkisi olmuş olabilir. Hâlâ günümüzde de köyler birleştirlmekte veya taşınmaktadır. Bu sosyal hayatın kaçınılmaz bir yönüdür.

Çeviriye yardım edenler:

  1. Mehmet Keçeci
  2. Kendi Gök Kubbemiz
  3. İsmail Çetin
  4. Cihan Gündoğdu

Kaynaklar/References:

  1. Koçlar Mahallesi tarihi çeşme yazıtı: Fotograf: Mehmet Keçeci 21.05.2013
  2. Ramazan Kaşmer bey’in çevirisi
  3. http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_gts&arama=gts&guid=TDK.GTS.51a09ae90e9dd4.65245796
  4. Türk Söylence Sözlüğü, Deniz Karakurt
  5. http://upload.wikimedia.org/wikipedia/tr/0/00/TurkSoylenceSozlugu.pdf
  6. http://www.mehmetkececi.com/index.php?option=com_content&view=article&id=293&Itemid=1180&lang=tr